Azərbaycan ilə Özbəkistan arasında münasibətlər bu gün sadəcə iki dövlət arasında qurulan diplomatik əlaqələr çərçivəsindən çox-çox kənara çıxaraq tarixi köklərə, ortaq dilə, mədəniyyətə, mənəvi dəyərlərə və xalqlarımızın əsrlər boyu qoruyub saxladığı qarşılıqlı rəğbətə əsaslanan möhkəm qardaşlıq modelinə çevrilib. Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə verdiyi müsahibədə səsləndirdiyi fikirlər də bir daha göstərir ki, Bakı ilə Daşkənd arasında formalaşmış münasibətlər təsadüfi siyasi yaxınlaşmanın deyil, dərin tarixi yaddaşın və ortaq gələcək baxışının nəticəsidir. Son illərdə bu əlaqələrin ən yüksək mərhələyə – müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlməsi iki qardaş xalqın münasibətlərində yeni səhifənin açıldığını nümayiş etdirir.
Azərbaycan və Özbəkistanı birləşdirən əsas amillərdən biri xalqlarımızın eyni tarixi-mədəni məkanın daşıyıcısı olmasıdır. Dil yaxınlığı, milli adət və ənənələrin oxşarlığı, ortaq ədəbi və mədəni irs, mənəvi dəyərlər iki xalq arasında hər zaman xüsusi münasibət yaradıb. Məhz bu möhkəm ictimai və mədəni təməl dövlətlərarası əlaqələrin də sürətlə inkişaf etməsinə əlverişli şərait yaradıb. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, nəsildən-nəslə ötürülən qarşılıqlı rəğbət bu gün müasir siyasi əməkdaşlığın etibarlı dayaqlarından birinə çevrilib.
İki ölkə arasında siyasi münasibətlərin hazırkı yüksək səviyyəyə çatmasında Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev arasında formalaşmış səmimi dostluq və qarşılıqlı etimad xüsusi rol oynayır. Dövlət başçılarının müntəzəm görüşləri, qarşılıqlı səfərləri və aparılan intensiv siyasi dialoq Azərbaycan–Özbəkistan əməkdaşlığının strateji xarakterini daha da gücləndirir. Son illərdə imzalanmış mühüm sənədlər, xüsusilə strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi və müttəfiqlik münasibətlərinin rəsmiləşdirilməsi iki ölkənin uzunmüddətli gələcəklə bağlı ortaq siyasi iradəsini ortaya qoyur. Bu gün Azərbaycan və Özbəkistan münasibətləri etimad, qarşılıqlı hörmət və milli maraqların uzlaşdırılması üzərində qurulan nümunəvi əməkdaşlıq formatıdır.
Əlaqələrin institusional əsaslarının gücləndirilməsi də iki ölkə arasındakı tərəfdaşlığın davamlılığını təmin edən mühüm amillərdəndir. Ali Dövlətlərarası Şuranın yaradılması qarşılıqlı əməkdaşlığın əsas istiqamətlərinin sistemli şəkildə müəyyənləşdirilməsinə, yeni təşəbbüslərin irəli sürülməsinə və müxtəlif sahələr üzrə fəaliyyətin əlaqələndirilməsinə geniş imkan yaradıb. Bu mexanizm siyasi münasibətlərin yalnız cari maraqlara deyil, uzunmüddətli strateji hədəflərə əsaslandığını nümayiş etdirir. Bakı və Daşkənd bununla gələcək onillikləri əhatə edə biləcək əməkdaşlıq modelinin əsaslarını formalaşdırırlar.
Siyasi münasibətlərdə əldə edilən yüksək səviyyə iqtisadi və ticari əlaqələrə də güclü təkan verir. Qarşılıqlı ticarətin genişlənməsi, birgə investisiya layihələrinin həyata keçirilməsi, sənaye, kənd təsərrüfatı, tikinti və xidmət sektorlarında yeni əməkdaşlıq imkanlarının yaranması Azərbaycan ilə Özbəkistanın iqtisadi potensialının bir-birini tamamladığını göstərir. Azərbaycan–Özbəkistan İnvestisiya Şirkətinin fəaliyyəti isə qarşılıqlı sərmayə qoyuluşlarının təşviqi və yeni biznes layihələrinin reallaşdırılması baxımından mühüm platforma rolunu oynayır. İki ölkənin sahibkarları üçün yaradılan imkanlar qarşıdakı illərdə iqtisadi əlaqələrin daha da şaxələnəcəyinə əsas verir.
Energetika sahəsində əməkdaşlıq münasibətlərin mühüm istiqamətlərindən biri kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ənənəvi neft-qaz layihələri ilə yanaşı, yaşıl enerji sahəsində formalaşan yeni əməkdaşlıq formatları Azərbaycan və Özbəkistanın gələcəyə hesablanmış iqtisadi siyasətindən xəbər verir. Azərbaycan, Özbəkistan və Qazaxıstan arasında bərpaolunan enerji sahəsində həyata keçirilən təşəbbüslər Mərkəzi Asiyada istehsal ediləcək yaşıl enerjinin Azərbaycan vasitəsilə Avropa istiqamətinə ötürülməsi üçün yeni perspektivlər yaradır. Bu isə həm regionun enerji xəritəsini dəyişə, həm də Azərbaycanın mühüm enerji tranzit mərkəzi kimi mövqeyini daha da gücləndirə bilər.
Nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlığın genişlənməsi Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinə daha böyük regional əhəmiyyət qazandırır. Azərbaycan Cənubi Qafqazda, Özbəkistan isə Mərkəzi Asiyada strateji coğrafi mövqeyə malikdir. Bu iki regionun Xəzər dənizi üzərindən birləşdirilməsi Şərqlə Qərb arasındakı ticarət və yükdaşıma marşrutlarının inkişafı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Orta Dəhlizin genişləndirilməsi, yeni dəmir yolu xətlərinin mövcud nəqliyyat şəbəkələrinə inteqrasiyası və tranzit imkanlarının artırılması Azərbaycanın regional logistika qovşağı rolunu daha da möhkəmləndirir. Eyni zamanda, Özbəkistan üçün dünya bazarlarına daha çevik və alternativ çıxış imkanları yaradır.
Azərbaycan–Özbəkistan qardaşlığının ən mühüm istiqamətlərindən biri də Türk dünyasının inteqrasiyası ilə bağlıdır. Hər iki dövlət Türk Dövlətləri Təşkilatını yalnız siyasi dialoq platforması deyil, ortaq tariximizi, mədəniyyətimizi və mənəvi dəyərlərimizi gələcək nəsillərə daşıyan strateji birlik kimi qiymətləndirir. Azərbaycan və Özbəkistanın TDT çərçivəsində siyasi, iqtisadi, nəqliyyat, logistika, təhsil, elm və mədəniyyət istiqamətlərində irəli sürdüyü təşəbbüslər bütün Türk dünyasında inteqrasiyanın dərinləşməsinə xidmət edir. Prezident İlham Əliyevin Türk dünyasını böyük ailə kimi xarakterizə etməsi də Azərbaycanın bu inteqrasiyaya verdiyi strateji əhəmiyyəti aydın göstərir.
Mədəni və humanitar əməkdaşlıq isə dövlətlərarası münasibətlərə xüsusi mənəvi məzmun qazandırır. Azərbaycan və Özbəkistanda qarşılıqlı şəkildə keçirilən mədəniyyət günləri, incəsənət festivalları, ədəbi tədbirlər, elmi konfranslar və müxtəlif humanitar layihələr xalqlarımızın bir-birini daha yaxından tanımasına şərait yaradır. Azərbaycan musiqisi, ədəbiyyatı və mədəniyyəti Özbəkistanda böyük maraqla qarşılandığı kimi, özbək xalqının zəngin mədəni irsi də Azərbaycanda xüsusi rəğbət görür. Bu qarşılıqlı mədəni yaxınlıq siyasi münasibətlərin ictimai dayaqlarını daha da möhkəmləndirir və qardaşlıq əlaqələrinin gələcək nəsillər tərəfindən də davam etdirilməsinə xidmət edir.
Təhsil sahəsində həyata keçirilən layihələr iki ölkə arasındakı dostluğun ən təsirli nümunələrindən hesab oluna bilər. Füzuli şəhərində Özbəkistanın təşəbbüsü ilə inşa edilən Mirzə Uluqbəy adına orta məktəb qardaş ölkənin Azərbaycana münasibətinin konkret və yaddaqalan ifadəsidir. İşğaldan azad edilmiş ərazidə belə bir təhsil ocağının yaradılması yalnız təhsil əməkdaşlığı deyil, eyni zamanda, Azərbaycanın bərpa və quruculuq prosesinə göstərilən mənəvi dəstəyin rəmzidir. Bu məktəb gələcək nəsillərə Azərbaycan–Özbəkistan dostluğunu xatırladan mühüm qardaşlıq abidəsi kimi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əlaqələrinin genişlənməsi fonunda Özbəkistanla münasibətlər daha böyük geosiyasi məna qazanır. Azərbaycan Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında təbii körpü rolunu oynayır, Xəzər dənizi isə iki regionu birləşdirən əsas coğrafi bağlantıdır. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə siyasi dialoqunun intensivləşməsi, müxtəlif regional formatlarda daha fəal iştirakı və yeni iqtisadi-nəqliyyat layihələrinin təşviqi böyük coğrafiyada qarşılıqlı asılılığı artırır. Bu baxımdan Azərbaycan–Özbəkistan əməkdaşlığı yalnız ikitərəfli münasibətlərə deyil, bütövlükdə Avrasiya məkanında formalaşan yeni əməkdaşlıq arxitekturasına xidmət edir.
Bütün bunlar göstərir ki, Azərbaycan ilə Özbəkistan arasında münasibətlər keçmişin ortaq dəyərlərindən güc alaraq gələcəyin böyük strateji layihələrinə doğru inamla irəliləyir. Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində səsləndirdiyi fikirlər iki ölkə arasında münasibətlərin hazırkı yüksək səviyyəsini və qarşıdakı dövr üçün geniş perspektivləri aydın şəkildə ortaya qoyur. Siyasi müttəfiqlik iqtisadi tərəfdaşlıqla, iqtisadi əməkdaşlıq nəqliyyat və enerji layihələri ilə, bütün bunlar isə mədəni və humanitar yaxınlıqla tamamlanır. Azərbaycan və Özbəkistanın birgə fəaliyyəti bundan sonra da xalqlarımızın rifahına, Türk dünyasının daha güclü birliyinə və geniş regionda sabitlik, tərəqqi və qarşılıqlı faydaya əsaslanan yeni əməkdaşlıq imkanlarının yaranmasına mühüm töhfə verəcək.
