Azərbaycan ilə Özbəkistan arasında münasibətlər bu gün sadəcə iki dövlət arasındakı siyasi və iqtisadi əməkdaşlıq çərçivəsi ilə məhdudlaşmır. Bu əlaqələrin əsasını xalqlarımızın ortaq tarixi, eyni mədəni kökləri, dil yaxınlığı, mənəvi dəyərləri və əsrlər boyu formalaşmış qarşılıqlı rəğbəti təşkil edir. Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə müsahibəsində səsləndirdiyi fikirlər də bir daha göstərir ki, Bakı ilə Daşkənd arasında münasibətlər möhkəm tarixi təməl üzərində qurulub və son illərdə keyfiyyətcə tamamilə yeni mərhələyə yüksəlib. Bu gün Azərbaycan və Özbəkistan artıq bir-birinə yaxın tərəfdaş ölkələr deyil, strateji maraqları üst-üstə düşən və gələcəyə ortaq baxış formalaşdıran müttəfiq dövlətlərdir.
Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, Azərbaycan və Özbəkistan xalqları arasında mövcud olan bağlılıq nəsildən-nəslə ötürülən mənəvi sərvətdir. Eyni dil ailəsinə, oxşar adət-ənənələrə və ümumi mədəni irsə malik xalqlarımız tarix boyu bir-birinə rəğbətlə yanaşıb. Məhz bu amil dövlətlərarası münasibətlərin inkişafı üçün də möhkəm ictimai və mənəvi baza yaradıb. Bu gün siyasi münasibətlərin yüksək səviyyəyə çatmasının arxasında yalnız imzalanmış sənədlər deyil, xalqlar arasında mövcud olan səmimi dostluq, qarşılıqlı hörmət və qardaşlıq hissləri dayanır. Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin davamlılığına güc verən əsas amillərdən biri də budur.
İki ölkə arasında münasibətlərin müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlməsində dövlət başçılarının şəxsi siyasi iradəsi və qarşılıqlı etimadı xüsusi rol oynayır. Prezident İlham Əliyev və Prezident Şavkat Mirziyoyev arasında formalaşmış səmimi dostluq münasibətləri siyasi dialoqun bütün istiqamətlərinə müsbət təsir göstərir. Qarşılıqlı səfərlərin intensivliyi, yüksək səviyyəli görüşlər və qəbul edilən mühüm qərarlar Azərbaycan–Özbəkistan əlaqələrinin strateji xarakterini daha da möhkəmləndirib. Son illərdə imzalanan “Strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi haqqında Bəyannamə” və “Müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə” iki ölkə arasında formalaşmış təbii müttəfiqliyin hüquqi və siyasi təsdiqinə çevrilib.
Azərbaycan və Özbəkistan arasında yaradılmış Ali Dövlətlərarası Şura münasibətlərin institusional baxımdan daha sistemli şəkildə inkişaf etdirilməsinə imkan verir. Bu platforma uzunmüddətli əməkdaşlıq istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi, yeni təşəbbüslərin irəli sürülməsi və müxtəlif sahələrdə həyata keçirilən layihələrin əlaqələndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Şuranın fəaliyyəti göstərir ki, Bakı və Daşkənd münasibətlərini yalnız bugünkü maraqlar üzərində deyil, gələcək onillikləri əhatə edən strateji baxış əsasında qurur. Bu yanaşma siyasi tərəfdaşlığın iqtisadi, nəqliyyat, enerji, sənaye, kənd təsərrüfatı, elm və təhsil sahələrində konkret nəticələrlə tamamlanmasına şərait yaradır.
İqtisadi əməkdaşlıq Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin ən sürətlə inkişaf edən istiqamətlərindən biridir. Ticarət dövriyyəsinin artması, qarşılıqlı investisiyaların genişlənməsi və yeni birgə müəssisələrin yaradılması iki ölkənin iqtisadi imkanlarının bir-birini tamamladığını göstərir. Azərbaycan–Özbəkistan İnvestisiya Şirkətinin fəaliyyəti müxtəlif sahələrdə perspektivli layihələrin reallaşdırılması üçün əlavə imkanlar açır. Sənaye, kənd təsərrüfatı, tikinti, nəqliyyat və xidmət sektorlarında Özbəkistan investisiyalı şirkətlərin Azərbaycanda fəaliyyət göstərməsi qarşılıqlı etimadın mühüm göstəricisidir. Eyni zamanda, avtomobil istehsalı, neft-kimya və digər sənaye sahələrində həyata keçirilən layihələr iqtisadi münasibətlərin daha praktik və dayanıqlı xarakter aldığını sübut edir.
Enerji sahəsində əməkdaşlığın genişlənməsi də münasibətlərə yeni strateji məzmun qazandırır. Ənənəvi neft-qaz sektorundakı əməkdaşlıqla yanaşı, Azərbaycan, Özbəkistan və digər Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında yaşıl enerji layihələrinin inkişafı xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bərpaolunan enerji ehtiyatlarının Azərbaycan üzərindən dünya bazarlarına çıxarılması perspektivi ölkəmizin regional enerji və tranzit mərkəzi kimi rolunu daha da gücləndirir. Bu istiqamətdə yaradılan yeni əməkdaşlıq mexanizmləri Xəzər hövzəsini Avropa ilə birləşdirən yaşıl enerji xəttinin formalaşması baxımından mühüm imkanlar yaradır. Beləliklə, Azərbaycan–Özbəkistan əməkdaşlığı ənənəvi iqtisadi münasibətlərdən çıxaraq gələcəyin enerji təhlükəsizliyinə xidmət edən layihələri də əhatə edir.
Nəqliyyat və logistika sahəsi isə iki ölkənin əməkdaşlığına daha geniş regional məna verir. Azərbaycan Cənubi Qafqazın, Özbəkistan isə Mərkəzi Asiyanın mühüm nəqliyyat mərkəzlərindən biri kimi Şərqlə Qərb arasında bağlantıların genişləndirilməsində xüsusi mövqeyə malikdir. Çin–Qırğızıstan–Özbəkistan dəmir yolu layihəsinin Orta Dəhliz və digər nəqliyyat marşrutları ilə əlaqələndirilməsi gələcəkdə yükdaşımaların həcmini əhəmiyyətli dərəcədə artırmağa imkan verə bilər. Azərbaycan bu prosesdə Xəzər dənizi, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı və geniş nəqliyyat infrastrukturu vasitəsilə mühüm tranzit körpüsü rolunu oynayır. Özbəkistanın böyük istehsal və ixrac potensialı ilə Azərbaycanın logistika imkanlarının birləşməsi bütün region üçün yeni iqtisadi perspektivlər yaradır.
Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin mühüm istiqamətlərindən biri də işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən layihələrdir. Füzuli şəhərində Özbəkistanın təşəbbüsü ilə Mirzə Uluqbəy adına orta məktəbin inşa edilməsi iki xalq arasındakı qardaşlığın konkret və yaddaqalan nümunəsinə çevrilib. Bu addım təkcə təhsil layihəsi deyil, eyni zamanda Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərinin bərpasına və yenidən qurulmasına verilən mənəvi dəstəyin ifadəsidir. Füzuli rayonunda “Dostluq bağı” adı altında nar bağının salınması da əməkdaşlığın yeni istiqamətlər üzrə genişləndiyini göstərir. Belə layihələr siyasi münasibətləri real nəticələrlə zənginləşdirərək xalqlar arasında dostluğun gündəlik həyatın müxtəlif sahələrində hiss olunmasına imkan verir.
Mədəni-humanitar əlaqələr Azərbaycan və Özbəkistan qardaşlığının ən möhkəm sütunlarından biridir. Qarşılıqlı mədəniyyət günlərinin, incəsənət festivallarının, elmi konfransların, ədəbi tədbirlərin və müxtəlif təhsil proqramlarının keçirilməsi xalqlarımızın bir-birini daha yaxından tanımasına xidmət edir. Xivədə keçirilən “Şuşa Günləri”, Azərbaycanda və Özbəkistanda təşkil olunan mədəniyyət tədbirləri ortaq mədəni irsin yaşadılması və gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Media sahəsində keçirilən Azərbaycan–Özbəkistan forumları da informasiya əlaqələrinin inkişafına yeni imkanlar açır. Bütün bunlar mədəni diplomatiyanın dövlətlərarası münasibətlərin güclənməsində necə mühüm rol oynadığını bir daha nümayiş etdirir.
Azərbaycan və Özbəkistan Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində də yaxın mövqedən çıxış edir. Hər iki ölkə TDT-ni yalnız siyasi və iqtisadi əməkdaşlıq platforması deyil, ortaq tariximizi, dilimizi, mədəniyyətimizi və mənəvi dəyərlərimizi gələcəyə daşıyan strateji birlik kimi qiymətləndirir. Siyasi dialoqun gücləndirilməsi, nəqliyyat və logistika imkanlarının genişləndirilməsi, iqtisadi əlaqələrin dərinləşdirilməsi, elm, təhsil və mədəniyyət sahələrində əməkdaşlığın artırılması bütövlükdə Türk dünyasının inteqrasiyasına xidmət edir. Azərbaycan və Özbəkistanın təşkilat daxilində fəal mövqeyi TDT-nin beynəlxalq nüfuzunun və təsir imkanlarının yüksəlməsində mühüm rol oynayır.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əlaqələrinin yeni mərhələyə daxil olması Özbəkistanla münasibətlərin əhəmiyyətini daha da artırır. Azərbaycan coğrafi və iqtisadi baxımdan Cənubi Qafqaz ilə Mərkəzi Asiyanı birləşdirən təbii körpü rolunu oynayır. Xəzər dənizi bu iki region arasında maneə deyil, əksinə, nəqliyyat, enerji, ticarət və humanitar əlaqələri birləşdirən mühüm platformaya çevrilir. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətlərinin regional formatlarında daha fəal iştirakı ölkəmizin bu böyük coğrafiyada siyasi və iqtisadi rolunun genişləndiyini göstərir. Bakı ilə Daşkənd arasında mövcud müttəfiqlik isə bu prosesin aparıcı istiqamətlərindən biri kimi çıxış edir.
Bütün bu amillər göstərir ki, Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri artıq yalnız ikitərəfli əməkdaşlıq modeli deyil, daha geniş regional inteqrasiya proseslərinin mühüm dayaqlarından birinə çevrilib. Ortaq tarix və mədəniyyətdən güc alan qardaşlıq siyasi müttəfiqliklə, siyasi müttəfiqlik iqtisadi əməkdaşlıqla, iqtisadi münasibətlər isə enerji, nəqliyyat, təhsil və mədəni layihələrlə tamamlanır. Prezident İlham Əliyevin müəyyən etdiyi strateji yanaşma və Azərbaycanla Özbəkistan rəhbərləri arasında mövcud yüksək səviyyəli qarşılıqlı etimad bu əlaqələrin gələcəkdə daha da genişlənəcəyinə əsas verir. Azərbaycan və Özbəkistanın birgə addımları təkcə iki xalqın rifahına deyil, bütövlükdə Türk dünyasının güclənməsinə, Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında yeni əməkdaşlıq məkanının formalaşmasına və bölgədə uzunmüddətli inkişafın təmin olunmasına xidmət edir.